Санаайалыын саха литэрэтиирэтин классиктарын айымньыларын тула кэпсэтии

Хас биирдии бэйэтэ тыллаах омук ураты эйгэлээх литэрэтиирэлээх. Бу литэрэтиирэ олоҕу кытта быстыспат ситимнээх, суоллаах-иистээх. Кини олох араас өрүттэрин норуот киэҥ араҥатыгар таһаарар сыаллаах-соруктаах эрэ буолбатах, ону тэҥэ кини өссө норуотун иһигэр баар, субу буола турар быһыыттан-майгыттан эмиэ тахсар. 

Саха литэрэтиирэтэ төрүттэммитэ сүүстэн тахса сыл буолла. Хас биирдии сахалыы тыллаах киһи бэйэтин норуотун Улуу убайдарын, саха литэрэтиирэтэ биһиги күммүтүгэр диэри тыыннаах кэлэригэр олохторун анаабыт дьонун, айылҕаттан ураты көрүүлээх, санаалаах, дьиҥ саха тыыннаах суруйааччыларын ааттарын бүгүн-сарсын-өйүүн билиэхтээх. Ол дьонунан Алексей Елисеевич Кулаковскай – Өксөкүлээх Өлөксөй (1877-1926), Анемподист Иванович Софронов – Алампа (1886-1935), Платон Алексеевич Ойуунускай (1893-1939) буолаллар.

Балаҕан ыйын 12 күнүгэр Өрөспүүбүлүкэтээҕи көрбөттөр анал библиотекаларыгар «Саха литэрэтиирэтин классик суруйааччыларын туһунан төһө билэҕин» диэн аһаҕас кэпсэтиигэ профессор, педагогическай наука кандидата, доцент Галина Семеновна Попова – Санаайа ыҥырыылаах ыалдьыт буолла. Учуонай саха литэрэтиирэтин төрүттэммит күнүттэн-дьылыттан саҕалаан, аныгы литэрэтиирэ сайдар суолугар тиийэ, саха литэрэтиирэтин дириҥ философскай ис хоһоонноох чаҕылхай айымньыларын ааҕааччыларбытыгар толору ырытта, кэпсээтэ.

Биллэн турар, саха литэрэтиирэтин историятыгар сыһыан, бириэмэ улахан оруоллааҕа, хас да хайысхалааҕа, Санаайа этиитинэн, олортон саамай уһун историялаах нэһилиэстибэҕэ сыһыан боппуруоһа өссө 20-с сылларга күөрэйбитэ. Бу кэмҥэ суруллубут айымньылар проблематикалара, кистэлэҥ санаалара билигин да норуоту долгутар, толкуйдатар сытыы боппуруостар буолаллар. Ол курдук А.Е. Кулаковскай – Өксөкүлээх Өлөксөй 20-с үйэ саҕаланыытыгар туруорбут сытыы проблемалара: саха норуотугар эстэр куттал суоһуура, дьахтар боппуруоһа, уол оҕо дьылҕата, цивилизация сайдыыта, экология боппуруоһа уо.д.а. – 20-с үйэ бүтүүтүгэр, 21-с үйэҕэ өссө ордук сытыырхайан кэллилэр, А.И. Софронов – Алампа тус бэйэтин этинэн-хаанынан билбит ыарахан олоҕуттан таһааран, орто дойдуга киһи олоҕун, тапталын, эрэйин-муҥун туһунан иэйэн-куойан туран элбэхтик туойбута, П.А. Ойуунускай төрүт литэрэтиирэҕэ саҥа дьоруойу – охсуһааччы уобараһын киллэрбитэ, күүстээх санаалаах улуу киһи буолбута — диэн Санаайа бэлиэтээн этэр.

Ааҕааччыларбыт саха бастакы суруйааччыларын айар үлэлэрэ олоҕу кытта ыкса сибээстээҕин, кинилэр уопсастыбаҕа тирээн турар проблемалары көтөхпүттэрин, онуоха эппиэт көрдөөбүттэрин өйдөөтүлэр, бэйэлэрэ эмиэ тус санааларын эттилэр, ырытыстылар.

Түмүккэ Г.С.Попова – Санаайа «Саха литэрэтиирэтэ инники суолун туһунан санаалар» диэн этиигэ маннык хоруйу биэрдэ: «Этэн аһарбытым курдук, үтүө да кэмнээх буолуо, өлө-өлө да тиллэр суоллаах буолуо дии саныыбын. Ол гынан баран букатын сүтэн, симэлийэн хаалыа суоҕа диэн баҕатыйабыт. Холобура, Арассыыйа аҕыйах ахсааннаах  омуктарыгар тэҥнээтэххэ, саха омуга үчүгэй туруктаах, олохтоох омук диэн этэллэр: бэйэҕит бэчээттээххит, бэйэҕит тыллааххыт, суруйаҕыт… Саха бастакы суруйааччылара норуот туһугар олус элбэҕи оҥорон ааспыттара… Билигин кинилэр айымньыларыгар эргиллэн кэлэн, ырытан, үөрэтэн, өлөр-тиллэр суолбут ханна сытарын, сылдьарын өйдүүбүт. Хас биирдии айымньыларын норуот киэҥ араҥатыгар таһаарарбыт эбитэ буоллар, биһиги, саха норуота, баһаамы өйдүө да, өрүһүнүө да этибит. Былыт быыһыттан күн көрөрүн курдук… Бу бүгүҥҥү кэмҥэ диэри литэрэтиирэбитин бэйэбитин кытта илдьэ кэлбиппит дии. Бу – биһиги норуот удьуорбутугар баар. Онон кэскиллээхпит диэн этиэхпин баҕарабын. Баарбыт, баар да буолуохпут диэн тыллаахпын».

Бу көрсүһүү кэнниттэн ааҕааччыларбыт биир түмүк санааҕа кэллилэр – саха литэрэтиирэтин классиктарын айымньыларыгар олоххо тардыһыы күүһүн туойбуттар, ону тэҥэ көхтөөх кирбиилээх, норуотун туһугар олорор-үлэлиир өйдөөх-санаалаах, дьоҕурдаах ыччат үүнүөн баҕарбыттарын көрдөрбүттэр.

Галина Семеновнаҕа библиотека үлэһиттэрин уонна ааҕаачыларын ааттарыттан махтанабыт! Үлэҕэр, тус олоххор ситиһиилэри, кытаанах доруобуйаны, саҥа арыйыылары, дабайыылары!

Евгения Потапова

Оставить комментарий